Riga

De Wikipedio
Jump to navigation Jump to search
Riga
Riga montage.jpg
Kelk imaji pri Riga.
Flag of Riga.svg Rigas Gerbonis.png
Standardo di Riga Blazono di Riga
Lando: Flag of Latvia.svg Latvia
Informo:
Latitudo: 56°56'56" N
Longitudo: 24°06'23" E
Altitudo: 6 m
Surfaco: 307,17 km²
Habitanti: 698 529 (2016)
Denseso di habitantaro: 2 274,1 hab./km²
Horala zono: UTC+2
(UTC+3 dum la somero)
Urbestro: Nils Ušakovs
Mapo:
Mapo di Riga
Oficala retosituo:
www.riga.lv
Historiala edifici an la centro di Riga.

Riga esas chef-urbo e maxim populizita urbo di Latvia, ed anke la maxim populizita chef-urbo di la Baltika Stati. Segun statistiki de 2016, ol havis 698 529 habitanti. Lua totala surfaco esas 307,17 km².

L'urbo fondesis en 1201 en Baltika marbordo, apud la gulfo di Riga. En 1282 ol divenis membro dil Hanso-uniono. La Teknikal Universitato di Riga (Rīgas Tehniskā universitāte) fondita en 1862, esas la maxim anciena teknikal universitato di la Baltika Stati.

Nune, Riga esas importanta kulturala-centro di nordal Europa, note pro lua multa exempleri pri arkitekturo stilo Art Nouveau. Lua historiala centro konsideresas Kulturala Patrimonio di la Homaro dal UNESKO. Kune Umeå en Suedia, ol esis la Kulturala Chef-urbo di Europa dum la yaro 2014.[1] En 2016, l'urbo recevis 2.3 milion turisti.[2]

Historio[redaktar | redaktar fonto]

L'episkopo Albertus, fondero di Riga.

De l'antiqueso, la fluvio Daugava esabas importanta komercala voyo. Por la Vikingi, ol esis parto di lua navigala voyo til la Bizancana imperio.[3] Existis naturala portuo 15 km norde de la nuna Riga, qua uzesis de adminime la 2ma yarcento.[3] La regiono koloniigesis dal Livoniani, populo di raso Fino-Ugriana.[4]

L'urbo komencis kreskar quale centro komercala por la Vikingi, dum Mezepoko. Dum la 12ma yarcento komencis arivar Germana komercisti, qui establisis komercala avanposteno en 1158. Pose arivis la monako Meinhard von Segeberg, por konvertar la pagani a Kristanismo. Plua kam 1 yarcento ante, Katolika ed Ortodoxa misionisti arivabis en la regiono, e baptabis multa Latviani. Meinhard lojeskis kun Livoniani e konstruktis kastelo en Ikšķile. Tamen, Livoniani duris praktikar paganismo, e Meinhard mortis sen kompletigar lua skopo. En 1198 l'episkopo Bertholdus de Hannover arivis kun grupo di krucomiliteri e probis itere kristanigar la regiono, ma vinkesis e mortigesis. La sequanta yaro, papo Inocentius la 3ma lansis krucomilito kontre Livoniani. L'episkopo Albertus (Latviane: Alberts fon Buksthēvdens) arivis en Riga la sequanta yaro kun 23 navi e 500 krucomiliteri, e transferis l'episkopeyo al urbo.

En 1201, Germana komercisti arivis en Novgorod, tra la fluvio Dvina. Por protektar la teritorio e la komerco, l'episkopo Albertus kreis l'ordeno dil Kavalieri Espado-kombatanta di Livonia (Fratres Militiae Christi Livoniae), qua aceptis nobeli e komercisti. La kristanigo dil Livoniani duris, ed en 1207 Albertus komencis fortifikar l'urbo. Pose, ilu obtenis buloletro de la papo imperinte ke omna komerco dil Germani kun la vicina regioni dil Baltiko eventis tra Riga.[5] En 1221 la komercisti darfis administrar l'urbo ed en 1225 la civitani dil urbo darfis elektar lokala judiciisti.

Precipua urbi e komercala voyi dil Hanso-uniono.
Panoramo pri Riga dum la 16ma yarcento.

En 1282 l'urbo divenis membro dil Hanso-uniono. L'asocio donis stabileso politikal ed ekonomial al urbo, e duris til la 14ma yarcento. Tamen, pos ke la povo dil uniono diminutis, Riga divenis skopo por ambicii politikala, religiala, komercala e ekonomiala de altra nacioni. En 1522 l'urbo aceptis la Reformo Protestanta da Martin Luther, e la povo dil arkiepiskopi finis. En 1524 ikonoklasti destruktis imajo pri la Virgino Maria de lua katedralo. Pos finir l'ordeno Livoniana (brancho dil Kavalieri Espado-kombatanta di Livonia) en 1561, Riga divenis "libera imperiala urbo" dum la Santa Romana Imperio til 1581, kande ol divenis kontrolita da Polonia-Lituania.

Siejo di Riga en 1710.

En 1621, Riga e la vicina fortreso Daugavgrīva kaptesis dal Suedi dum la Milito Polona-Sueda (1621 til 1625). La rejulo Gustaf la 2ma Adolf de Suedia intervenis en la Triadek-yara milito por motivi ekonomiala e politikala, ed anke por defensar Germana komercisti protestanta. De 1621 til 1710 ol esis la maxim granda urbo de Sueda imperio, e dum ica epoko l'urbo havis kelka autonomio. Tamen, en 1710, Rusi asiejis l'urbo, qua lor subisis epidemio di bubono-pesto e fine kapitulacis al invaderi, quankam mantenis multa ek lua privileji. Riga transformesis en chef-urbo dil gubernio di Riga (pose nomizita gubernio di Livonia) e Rusia divenis la maxim povoza imperio di nordal Europa pos la pakto di Nystad, signatita ye la 30ma di agosto 1721.

Riga en 1900.

Riga divenis industriizita portuala urbo dil Rusa imperio til la fino dil unesma mondomilito. Dum ta epoko la Germani dil Baltiko restis importanta etniala grupo: en 1867 lua habitantaro esis 42,9% Germani.[6] La germana esis l'oficala lingo dil administro til 1891, kande la Rusa divenis l'oficala linguo dil imperio. Cirkum la yaro 1900, ol havis cirkume 280 mil habitanti ed esis la 3ma maxim industriizita urbo dil imperio, pos Moskva e Sankt Peterburg.

Regiono okupita dal Centrala Povi segun la kontrato di Brest-Litovsk.

Dum la 20ma yarcento, l'Unesma mondomilito e la Rusa Revoluciono di 1917 afektis Riga. Pos vinkir la batalio di Jugla, Germana trupi eniris l'urbo ye la 3ma di septembro 1917.[7] Ye la 3ma di marto 1918 la kontrato di Brest-Litovsk donis la Baltika stati a Germania. Kande Germania vinkesis ye la 1ma di novembro 1918 li renuncis la termi dil kontrato, ed anke Rusia. To permisis Estonia deklarar lua nedependo, qua eventis ye la 18ma di novembro sam yaro.

Demonstri en Riga, novembro 1940.

Inter la du mondomiliti, Latvia kambiis lua fonto di influeso de Rusia al Ocidental Europa, note l'Unionita Rejio e Germania, qui divenis lua maxim importanta komercala parteneri. Pos la komenco di la duesma mondomilito, konseque de la sekreta pakto Ribbentrop-Molotov, Hitler sekrete stimulis Latviani de etnio Germana ad ekmigrar vers Naziista Germania, savante ke Sovietia deziris kontrolar la Baltika stati. Fakte, komence Sovietia koaktis la tri stati aceptar pakti pri "mutual helpo" en kazo di invado, e fine anexis Estonia, Latvia e Lituania en junio 1940. La sequanta yaro, Germani invadis Sovietia, inkluzite la Baltika stati. Li sendis Latviana judi a koncentreyo en Kaiserwald. La maxim multa ek la 24.000 judi de la lando mortigesis inter novembro e decembro 1941. Kande la milito finis, omna personi de Germana raso, inkluzite la Baltika Germani, deportesis a Germania, koaktita.

Reda Armeo en Riga, oktobro 1944.

Ye la 13ma di oktobro 1944, la Reda Armeo itere okupis Riga. Pos la milito, multa edifici en la centro dil urbo, severe domajita per bombardi, rikonstruktesis. Dum la sequanta yari komencis arivar laboristi de multa regioni di Sovietia, e multa habiteyi konstruktesis por li. En 1989, nur 36,5% ek la habitantaro di Riga esis Latviani.[8]

Riga en 1998.

Ye la 4ma di mayo 1990 Latvia deklaris la restauro di lua nedependo, nur agnoskita da Sovietia ye la 6ma di septembro dil sequanta yaro. En 1992 Rusia komencis removar lua trupi de Latvia, e pos desmuntar radaro-staciono Skrunda-1 en 1998 la lasta soldati departis en 1999.

Ye la 1ma di mayo 2004 Latvia divenis membro dil Europana Uniono. La sama yaro, kelka aerolinei qui vendas bilieti po basa preci inauguris flugi de altra Europana urbi vers Riga. To stimulis la kresko dil nombro di turisti.[9] En 2014 l'urbo esis la Kulturala Chef-urbo di Europa.[1]

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

La fluvio Daugava trairas Riga.
Satelital imajo pri Riga.

La reliefo di Riga esas plana, jacante en sabloza tereni apud la gulfo di Riga. La planajo formacesis dum la lasta glacial epoko, cirkume 11.000 yari ante nun. L'altitudo dil tereni varias de 1 til 10 metri super la marala nivelo.

De la 307 km²-a surfaco del urbo, 67 km² (22%) okupesas per rezidala zoni, 54 km² (17%) okupesas per industriala zoni, 25 km² (8%) okupesas per stradi, avenui e chosei, 58 km² (19%) okupesas per parki e verda arei, e 49 km² (16%) okupesas per aquo. La fluvio Daugava, la maxim importanta del urbo, fluas desude adnorde, e dividas l'urbo en du.

La klimato di Riga esas humida kontinentala (Dfb segun la klimatala klasifikuro di Köppen), e lua vintri povas esar konjelanta, pro lua lokizo. La mezavalora temperaturo en januaro e februaro (vintro) esas -5°C, ma kelkafoye ol povas falar til -25°C. La mezavalora temperaturo en julio (somero) esas 17°C, e dum la maxim varma dii ol povas atingar 30°C.

La mezavalora yarala pluvozeso esas 620,9 mm, e la maxim pluvoza monato esas septembro, kun mezavalore 78,9 mm.

Panoramo pri Riga vidita de la turmo di la kirko di Santa Petrus.
Panoramo pri Riga vidita de la turmo di la kirko di Santa Petrus.

Transporto[redaktar | redaktar fonto]

Portuala terminalo por pasajeri en Riga.
Moderna tramveturo en Riga.

Riga sempre esabas la nabo por la substrukturo di transporto de Latvia. Multa nacionala chosei arivas en Riga, e l'Europana chosei E22 ed E67 (Via Baltica) trairas l'urbo deeste ad weste e desude adnorde, rispektive. Lua marala portuo esas importanta ambe por l'extera komerco e por l'arivo di viziteri. La kompanio Tallink ligas Riga e Stockholm per paromi.

L'aeroportuo Starptautiskā lidosta "Rīga" konstruktesis en 1973 e modernigesis en 2001, 2006 e 2016. En 2017 plua kam 6 milion personi uzis ol. Ferovoyi ligas Riga ad altra regioni de la lando ed anke a Rusia e Bielorusia. Existas projeto pri riestablisar ferovoyala ligilo inter Latvia ed Estonia, e pri krear nova lineo di treno di granda rapideso inter Estonia, Latvia, Lituania e Polonia.

Pri publika transporto en Riga, existas linei di omnibusi, tramveturi e troleobusi. Ne existas sistemo di metroo en la urbo, malgre existis projeto pri konstrukto di tri linei dum Sovietian epoko, kun entote 33 stacioni.

Turismo[redaktar | redaktar fonto]

  • La Historiala Centro di Riga rikonstruktesis pos la duesma mondomilito e prezervas 800 yari de la historio dil urbo. Ol deklaresis Mondala Patrimonio di la Homaro dal UNESKO. Inter l'edifici rikonstruktita jacas la nomizita "Domo di la Negra Kapi" (Latviane: Melngalvju nams), asociuro di komercisti nemariajita od stranjeri qua konstruktesis dum la 14ma yarcento (kopiuro dil originala edifico erektesis de 1995 til 1999, nam l'originala destruktesis preske komplete dum la duesma mondomilito e lua ruini demolisesis dal Sovietiani).[10]
  • Existas cirkume 800 edifici en stilo Art Nouveau omna-parte del urbo, note en la strado Alberta iela.[10]
La Muzeo pri la Historio di Riga e la Navigado.
  • La Muzeo pri la Historio di Riga e la Navigado esas un ek la maxim anciena muzei de Europa, inaugurita en 1773. Ol prezervas objekti qui rakontas la historio del urbo, exemple de l'epoko di Hanso-uniono.
  • La Centrala Merkato di Riga instalesis en 5 anciena hangari por aeronavi ed ofras fromaji, mielo, fishi ed altra nutrivi[10]
  • La Monumento pri la Libereso konstruktesis dal skultisto Kārlis Zāle ed inauguresis en 1935.[10]
  • L'edifico di la Nacional Opero e Baleto en stilo Neoklasika, inaugurita en 1882.[10]
  • La Katedralo di Riga (Rīgas Doms) komencis konstruktesar en 1211.[10] Nune ol esas Luterana katedralo. Lua orgeno inauguresis en 1884.
  • L'Etnografiala Muzeo en Libera Aero montras aspekti de la rurala vivo dum pasinta yarcenti, kun kopiuri di ligna domi, ventomuelili, edc.,[10] e la Luterana kirko Usma, konstruktita en 1704.[11]
Manekino kun Sovietian uniformo.
  • La Muzeo pri Milito di Latvia (Latvijas Kara muzejs) inauguresis por la publiko en junio 1921. Ol prezervas plua kam 25.000 objekti, de l'Unesma mondomilito e pose, note del epoko Sovietiana.
  • La Muzeo pri Automobili di Riga, qua anke prezerva vehili uzita da Stalin, Hrushchev e Brejnev.[10]
  • La zoo di Riga fondesis en 1912,[10] e havas cirkume 4.000 animali de 500 speci.
  • La Nacionala Muzeo pri Arto di Latvia inauguresis en 1905,[10] e havas plua kam 52.000 artala verki de artisti Latviana ed anke stranjeri.
  • La Parko Rāmkalni inauguresis en 2003 distas cirkume 40 km de Riga. Ol havas bicikli por lokacar, treki por skio dum la vintro, restorerii, edc.[12]
  • La Muzeo pri l'Okupo di Latvia (Latvijas Okupācijas muzejs) establisesis en 1993, e montras objekti e dokumenti produktita dum la yari di okupeso Sovietiana e Germana en Latvia, de 1940 til 1991. Segun statistiki de la yaro 2017, la muzeo havas cirkume 60 mil objekti e dokumenti, e plua kam 2.300 audiovidala enrejistruri de personi qui transvivis koncentreyi e deporti dum ta epoko.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. 1,0 1,1 Riga, Latvia. riga.com. URL vidita ye la 10ma di februaro 2016.
  2. Tourism – Key Indicators | Latvijas statistika (en en).
  3. 3,0 3,1 Bilmanis, A. Latvia as an Independent State. Latvian Legation. 1947.
  4. Teritorija un administratīvās robežas vēsturiskā skatījumā (en Latviana). Cities Environmental Reports on the Internet. URL vidita ye la 2ma di agosto 2007.
  5. Palmieri, A. Catholic Origin of Latvia, ed. Cororan, J.A. et al. The American Catholic Quarterly Review, Volume XLVI, Jan.–Okt. 1921. Philadelphia.
  6. National History Museum of Latvia. history-museum.lv. URL vidita ye la 10ma di februaro 2016.
  7. Russian Retreat 1917. Greatwardifferent.com. URL vidita ye la 16ma di septembro 2011.
  8. Population - Latvijas Statiska (en Angla). URL vidita ye la 9ma di agosto 2013.
  9. Charles, Jonathan (30ma di junio 2005) - Latvia prepares for a tourist invasion - . Latvia prepares for a tourist invasion. BBC News
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 10,5 10,6 10,7 10,8 10,9 TOP 10 Must-See in Riga (en Angla). Latvia Travel. URL vidita ye la 10ma di junio 2018.
  11. Usma Church in the Open-Air Museum. URL vidita ye la 10ma di junio 2018.
  12. Rāmkalni Recreation Park. URL vidita ye la 10ma di junio 2018.
Chef-urbi di Europana landi

Amsterdam · Andorra la Vella · Athina · Belgrade  · Berlin · Bern · Bratislava · Bruxel · Budapest · Bucarest · Dublin · Helsinki · Kiev · Chisinau · København · Lisboa · Ljubljana · London · Luxemburg · Madrid · Minsk · Monako · Moskva · Nikosia · Oslo · Paris · Podgorica · Praha  · Reykjavík · Riga · Roma · San-Marino · Sarajevo · Skopje  · Sofiya · Stockholm · Tallinn · Tbilisi · Tirane · Vaduz · Valletta  · Warszawa · Vatikano · Wien · Vilnius · Yerevan · Zagreb