Kyiv

De Wikipedio
(Ridirektita de Kiev)
Jump to navigation Jump to search
Kyiv
Collage of Kiev.png
Kelk imaji pri Kyiv.
Flag of Kyiv Kurovskyi.svg COA of Kyiv Kurovskyi.svg
Standardo Blazono
Lando: Flag of Ukraine.svg Ukraina
Regiono: Oblast di Kyiv
Informo:
Fondita ye: 482
Latitudo: 50°27'00" N
Longitudo: 30°31'24" E
Altitudo: 179 m
Surfaco: 839 km²
Habitanti: 2 950 819 (2019)
Denseso di habitantaro: 3517,07 hab./km²
Horala zono: UTC+2
(UTC+3 dum la somero)
Urbestro: Vitali Klitschko
Mapo:
Mapo di Kyiv
Oficala retosituo:
www.kmr.gov.ua/
Strado en Kyiv.

Kyiv esas chef-urbo e maxim populoza urbo di Ukraina. Ol havis 2 950 819 habitanti[1] en 2019. Lua tota surfaco esas 839 km².

L'urbo esas importanta centro industriala, ciencala, edukala e kulturala de Estal Europa. Importanta industrii di alta teknologio, skoli e historiala monumenti jacas ibe. L'Universitato Nacionala di Kyiv Taras Shevchenko, o simple "Universitato di Kyiv" fondesis en 1834, e judikesas kom la maxim prestijosa de Ukraina.

On dicas ke lua nomo devenas del nomo di un ek lua fondinti, Kyi. Ol esas un ek la maxim anciena urbi de Europa, e dum lua historio, ol vivis epoki di prospereso e di deklino. Lua historio skribita pri komencas kun lua destrukto dum la Mongola invado, en 1240. Dum la sequanta yarcenti l'urbo esis provincala chef-urbo kontrolita da povoza vicini: La Granda Dukio di Lituania, la Komunitato Polonia-Lituania, la Granda Dukio di Moskva, la Rusa imperio e fine Sovietia.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

Fondo di Kyiv en 482, segun moderna pikturo.

Quale montras arkeologiala restaji, Kyiv e lua vicineso ja habitesis dum paleolitiko (petr-epoko). Dum la bronz-epoko la populo qua habitis la regiono apartenis a la nomizita "kulturo Cucuteni–Trypillia". La populi qui habitis la regiono dum fer-epoko praktikis agrokultivo e komercis kun la populo Skita e kun la tribui qui habitis apud la Nigra maro.

Segun legendo, Santa Andreas anuncis dum la yari 60 o 70 pos Kristo la futura lokizo di granda urbo ube nune jacas Kyiv. Segun altra legendo, l'urbo fondesis cirkume la 5ma yarcento da 3 fratuli, Kyi, Shchek and Khoryv, e lia fratino Lybid. La nomo "Kyiv" signifikus "apartenanta a Kyi". La frati esis estala Slavi, e la fondo dil urbo eventis dum la yaro 482, segun la sama legendo.

Historiisti kredas ke kolonieto ja existis en la regiono dum la 6ma yarcento. Segun la historiisto Kevin Alan Brook, l'urbo fondesis dal populo Khazar o dal Hungari. Brook afirmas ke Kyiv esas Turka nomo: Küi signifikus "fluviala rivo" ed ev signifikus "kolonieto".

Dum la 8ma e la 9ma yarcenti, Kyiv esis avanposteno dil imperio Khazar. Tamen, la tradicionala treko komercala uzita da Vikingi ("Varangani") por komercar kun la Greki trairis la urbo, e dum la fino di la 9ma o komenco di la 10ma yarcento, tradicionala Varangana familio komencis administrar ol.

En 1240 Kyiv destruktesis komplete dum la Mongola invado di Rus', komandita da Batu Khan. Ca evento afektis profunde l'estal Slava civilizuro. Lor l'invado, Kyiv havis plu kam 100 mil habitanti ed esis un ek la maxim granda urbi de la mondo. En 1320, Lituanian armeo komandita dal granda duko Gediminas vinkis la princo Stanislav de Kyiv che la batalio dil fluvio Irpen e konquestis l'urbo. En 1324-1325 le Tatar revanchis, e malgre Kyiv guvernesis da Lituaniana princo, ol mustis pagar tributi al Ora Hordo.

En 1362 o 1363, pos la batalio di la Blua Aqui (Ukrainane: Bytva na Synikh Vodakh) la granda duko Algirdas de Lituania konquestis la princio di Kyiv e vicina regioni, qui divenis parto dil Granda Dukio di Lituania.[2] En 1482, le Tatar de Krimea spoliis e brulis granda parti dil urbo.[3] Kande Polonia-Lituania kreesis en 1569, la regioni di Ukraina kontrolita da Lituania (Podolia, Volinia e Podlachia) transferesis de la Granda Dukio di Lituania a la Rejio di Polonia, e l'urbo divenis parto de la gubernio di Kyiv (Polone: Województwo kijowskie).

En 1654 l'urbo okupesis da Rusa trupi, ed pos 1667 ol divenis parto de la Cario di Rusia. Nulu ek la pakti inter Polonia e Rusia pri Kyiv ratifikesis.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

L'estala rivo dil fluvio Dnieper.

La reliefo di Kyiv esas kolinoza weste del fluvio Dnieper, qua fluas tra ol norde til sude. Este del Dnieper, la tereni esas basa e plana. Existas kelka insuli en la fluvio.

La klimato dil urbo esas humida kontinentala (Dfb segun la klimatala klasifikuro da Köppen). Maxim varma monati esas junio, julio ed agosto, kun mezavalora temperaturi de 13,8°C til 24,8°C. La maxim kolda monati esas decembro, januaro e februaro, kun mezavalora temperaturi de -4,6°C til -1,1°C. Nivas ordinare de la duimo di novembro til la fino di marto, kontre ke l'epoko sen pruino duras dum cirkume 180 dii omnayare.

La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 621 mm, e la maxim pluvoza monato esas junio, kun mezavalore 82 mm.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. Main Department of Statistic — population on 01.12.2019.
  2. Jones, Michael (2000). - The New Cambridge Medieval History, Volume 6, c.1300–c.1415 - Cambridge University Press.
  3. Jerzy Lukowski, W. H. Zawadzki. A concise history of Poland. pp. 53 Cambridge University Press.
Commons
Commons havas kontenajo relatante a:


Chef-urbi di Europana landi

Amsterdam · Andorra la Vella · Athina · Belgrade  · Berlin · Bern · Bratislava · Bruxel · Budapest · Bucarest · Dublin · Helsinki · Kyiv · Chisinau · København · Lisboa · Ljubljana · London · Luxemburg · Madrid · Minsk · Monako · Moskva · Nikosia · Oslo · Paris · Podgorica · Praha  · Reykjavík · Riga · Roma · San-Marino · Sarajevo · Skopje  · Sofiya · Stockholm · Tallinn · Tbilisi · Tirane · Vaduz · Valletta  · Warszawa · Vatikano · Wien · Vilnius · Yerevan · Zagreb