Historio di Sudan

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Nubia, hodie (1 til 6).
Nubiana sklavi, segun Egiptiana skulto.

Anciena Sudan konocesis kom Nubia, regiono di avancita civilizuro. Arkeologial evidentaji indikas homala habito en la regiono cirkum 70.000 yari ante nun. Dum la 7ma yarmilo aK un populo di Neolitika kulturo establisis su en sedentaria vivo-sistemo, e konstruktis fortifikita vilaji kun fango-briki. Li kompletigis la chaso e la pesko en Nilo kun la kolekto di grani ed edukado di bovi.[1] Dum la 5ma yarmilo aK, l'enmigri di populi qui ante vivis en Sahara adportis neolitika kulturi qui konocis agrokultivo.

Meroitika piriamidi.

Egipti esis l'unesma populo qua skribis pri la regiono di nuna Sudan, nomizita "rejio di Kush" da li. Li konsidereis la regiono "mizerosa". Egipti guvernis Nubia, qua kreis forta kulturala e religiala relati kun Egiptia, de 1500 aK til aproxime 1000 aK. Cirkum 750 aK Kushita rejulo nomizita Kashta konquestis Supra Egiptia e divenis rejulo di Thebas cirkum 740 aK. Lia sucedanto, Piankhy, submisis la regiono dil delto di Nilo, konquestis tota Egiptia e komencis la 25ma dinastio.

Balde komencis konflikti kun Asiria pri la kontrolo di teritorii en Mez-Oriento. Faraono Taharqa vinkesis da Asiriana rejulo Sennacherib. La sucedanto di Sennacherib, Esarhaddon, komandis granda invado en Egiptia en 674 aK. Lia sucedanto, Asurbanipal, sendis un generalo kun mikr armeo e vinkis komplete Taharqa, qua ekpulsesis de Egiptia. Taharqa mortis en Nubia du yari pose. Thebas nulatempe rekuperis lua povo.

La sequanta dinastio en Egiptia faliis en kontrolar la regiono di Kush. Malgre to, en 590 aK Egipti spoliis Napata, e kom rezulto Kushita korto movis vers sekura regiono sude de Meroe, e proxim la 6ma katarakto. Dum la sequant yarcenti, Meroitika rejio developis sen influo di Egiptia.

Cirkum la 6ma yarcento pos Kristo tri stati aparis kom heredinti di Meroitika rejio: Nobatia en nordo - ube nune jacas Egiptia -, Muqurra o Makuria en la centro, ed Awla en la sudo. Segun la tradiciono, en 540 un Bizancana misionero arivis en Nobatia e komencis introduktar kristanismo en la regiono, ma posible monofizita misioneri de Egiptia ja komencis facar konverti en la regiono ante. L'adopto di kristanismo riestablisis kulturala kontakto kun Mediterranea regiono. L'eklezio stimulis alfabetizuro per lua entrenita Egiptiana kleriki.

Islamo arivis en la regiono en 661, de Egiptia. En 1093, Islama princo de Nubian origino divenis rejulo di Dunqulah.

La nordo di moderna Sudan okupesis da Egiptia en 1820, e divenis Britaniana ed Egiptiana teritorio en 1899. Sudan divenis nedependanta de Unionita Rejio e de Egiptia en 1 di januaro 1956. Ma ante la nedependo, interna milito komencis en 1955 inter norda e suda Sudan. La habitanti en sudo timis la dominaco di guvernerio per dukteri de nordo. L'interna konflikto lastis til 1972.

En 1983 komencis altra interna milito dil nordo kontre la sudo, qua lastis til 2005. En 1989 brigadogeneralo Omar Hassan Ahmad al-Bashir komandis stato-stroko e kaptis povo. En 2003 komencis Darfur-milito, en la regiono di Darfur, weste di lando. Depos la yaro 2005 nuna Sud-Sudan havas autonomeso. Ca interkonsento finis la longa interna milito inter la nordo e la sudo di Sudan. Ye la 9ma di januaro 2011 okuris referendo pri la nedependo di la provinci dil sudo. En 9 di julio 2011 Sud-Sudan oficale deklaris lua nedependo de Sudan.

Referi[redaktar | edit source]

  1. "Early History", Helen Chapin Metz, ed. Sudan A Country Study. Washington: GPO for the Library of Congress, 1991.


Historio di Afrika
Aljeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centrafrika | Chad | Demokratial Republiko Kongo | Djibuti | Egiptia | Equatorala Guinea | Eritrea | Etiopia | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Ivora Rivo | Kabo Verda | Kamerun | Kenia | Komori | Kongo | Lesotho | Liberia | Libia | Madagaskar | Malawi | Mali | Maroko | Maurico | Mauritania | Mozambik | Namibia | Nigeria | Nijer | Ruanda | Sao Tome e Principe | Senegal | Sierra Leone | Seycheli | Somalia | Sud-Afrika | Sudan | Sud-Sudan | Swazilando | Tanzania | Tunizia | Togo | Uganda | Zambia | Zimbabwe