Historio di Libia

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Ruini de Kartago.

Feniciani esis l'unesma populo qua establisis komercala posti en nuna Libia. Dum la 5ma yarcento aK Kartago, la precipua Feniciana kolonio, expansis lua teritorio en la regiono. Greki fondis urbo en la regiono en 630 aK.

Leptis Magna, urbo Romana en Libia.

Pos vinkar Kartago, Romani ne okupis Tripolitania (la regiono proxim nuna Tripoli) nemediate, ma livis ol sub kontroli di la reji de Numidia, til l'urbo en la litoro demandis lua protekto.[1] La maxima prospero di la provinco Tripolitania eventis dum la 2ma e 3ma yarcenti, kande Leptis Magna, ube naskis romana imperiestro Lucius Septimius Severus, atingis sua apogeo.

En 644 Uqba ibn Nafi invadis la regiono, qua divenis parto di Umayada Kalifio. En 1510 Hispania sucesoze invadis Tripoli e transferis lua administrado a la Kavalieri di Santa Ioannes. Ma fine en 1551 Otomani komandita da Sinan Pasha konquestis la regiono. Lia sucedinto, Dragut - anke konocita kom Turgut Reis - nominesis sioro e pose "pasha" di Tripoli. Ilu garnisis Tripoli e transformis ol en un di la maxim impresoza urbi de Nord-Afrika. En la fino dil 17ma yarcento Tripoli esis l'unika Otomana urbo en Libia kun plu kam 30,000 habitanti.

Dum la 19ma yarcento eventis du militi: l'Unesma barbara milito (1801 til 1805) e la Duesma barbara milito (1815), en qui Tripoli atakesis dal Usana navi. L'unesma milito eventis pos Otomana korsari atakar Usana navi en Mediteraneo e kaptis lua maristi por konkusionar ransoni. Pos asumar povo en 1801, Usana prezidanto Thomas Jefferson decidis konfrontar la korsari, e kun la helpo di Sueda floto, lansis ataki kontre la korsari e kontre Tripoli. La duesma milito eventis en 1815 pos finar Napoleona militi en Europa, pro l'ataki dal pirati en Mediteraneo e la preno di maristi por uzar kom sklavi kontinuar.

Pos la retro-unigo di Italia en 1870 e la divido di Afrika dum fino di la 19ma yarcento, Italiani komencis milito kontre Otomani de 1911 til 1912. Li prenis kontrolo di Tripolitania e Cirenakia. De 1912 til 1927 Libia konocesis kom Italiana Nord-Afrika. En 1934 Italiani adoptis la nomo "Libia" por la teritorio, formacita da provinci di Cirenakia, Tripolitania e Fazania (nune Fezzan). Dum l'Italiana okupeso cirkum 150 mil Italiani establisis su en la kolonio, nombro qua signifikis cirkum 20% de la totala habitantaro.[2] L'emiro Idris la 1ma de Cirenaika komandis la rezisto kontre Italiana okupeso. De 1928 til 1932 cirkume la duimo dil beduini mortigesis direte o dal hungro.[3]

Flago di Libia.

De 1943 til 1951 l'Unionita Rejio kontrolis Tripolitania e Cirenaika, e Francia kontrolis Fazania. Libia divenis nedependanta ye la 24 di decembro 1951 kom konstitucala monarkio. Idris 1ma divenis lua unesma sultano.

La 1ma di septembro 1969 militarala stato-stroko komandita da lore kapitano Muammar al-Qaddafi renversis rejulo Idris 1ma e proklamis la republiko. Qaddafi kreis "populala komitati" por organizar l'administrado di lando. La 2ma di marto 1977 ilu proklamis Libia socialista stato, la Jamahiriya Socialista Populala Araba Libiana.

Ye la 17ma di februaro 2011 komencis populala revolto kontre guvernerio di Muammar al-Qaddafi qua rezultis en interna milito. Qaddafi kaptesis e mortigesis ye la 20ma di oktobro sam yaro.

Referi[redaktar | edit source]

  1. Bertarelli (1929), p. 202.
  2. Libya, Encyclopædia Britannica
  3. Ilan Pappé, The Modern Middle East. Routledge, 2005, ISBN 0-415-21409-2, p. 26


LocationAfrica.png
Historio di Afrika
Aljeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centrafrika | Chad | Demokratial Republiko Kongo | Djibuti | Egiptia | Equatorala Guinea | Eritrea | Etiopia | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Ivora Rivo | Kabo Verda | Kamerun | Kenia | Komori | Kongo | Lesotho | Liberia | Libia | Madagaskar | Malawi | Mali | Maroko | Maurico | Mauritania | Mozambik | Namibia | Nigeria | Nijer | Ruanda | San-Tome e Principe | Senegal | Sierra Leone | Seycheli | Somalia | Sudafrika | Sudan | Sud-Sudan | Swazilando | Tanzania | Tunizia | Togo | Uganda | Zambia | Zimbabwe