Historio di Centrafrika

De Wikipedio
Jump to navigation Jump to search

Cirkume 10 mil yari ante nun, kande la dezerto Sahara komencis expansar, populi komencis enmigrar vers la nuna Centrafrika, de la nordo. Inter 1000 aK e la yaro 1000 populi qua parolis lingui Ubangiana expansis este tra la teritorio di nuna Centrafrika. Dum la sam epoko, bantua-parolanta enmigranti establisis su en sud-westo di la regiono. Ante la 19ma yarcento la habitantaro di la regiono vivis trans la expanso-lineo di islamo, e havis poka kontakti kun Mohamedana populi. Nur ta epoko la religio islamala komencis expansar, pro la komercala kontakti inter la du regioni dum la komenco dil yarcento. Pos 1850, Araba komercisti di sklavi komencis penetrar la regiono. Li kaptis sklavi ed uzis fluvio Ubangi por atingar la litoro e vendis la sklavi por Amerika. La sklavo-komerco diminutis permanente la habitantaro di Centrafrika.[1]

Franci establisis su an la rivo di la fluvio Ubangi en 1889 e fondis Bangui. La regiono recevis la nomo Ubangi-Shari. En 1911 Francia cedis la regioni Sangha e Lobaye a Germania, qua okupis ol til l'Unesma mondomilito.

En 1925 Franca skriptisto André Gide skribis Voyage au Congo, libro ke deskriptis la pavoriganta konsequantaji di konskriptadi por konstructar la fervoyo qua ligus Kongo ad Atlantiko. La libro deskriptis precipue la kruelegaji facita kontre Centrafrikani dal employati de la konstrukto-kompanio.

Dum la yari 1930ma la regiono di Ubangi-Shari komencis produktar kotono, teo e kafeo, e la minado di oro e diamanto komencis en westo. Chosei konstruktesis por exportacar la produkturi, e kampanio-hospitali instalesis por kombatar dormo-maladeso, transmisita da la musho tsetse.

En septembro 1940 militisti favorebla a Charles de Gaulle prenis la kontrolo di Ubangi-Shari e generalo Philippe Leclerc de Hauteclocque establisis la sideyo di Franca Libera Forci en Bangui. En 1946 Barthélémy Boganda elektesis kun 9,000 voti, kom unesma reprezentero di Centrafrika por la Franca parlamento.

Flago di Centrafrika.

Ye la 1ma di decembro 1958 Ubangi-Shari divenis autonoma regiono, kun Barthélemy Boganda kom chefministro. En 13 di agosto 1960 Centrafrika divenis nedependanta de Francia, e David Dacko divenis lua unesma prezidanto. Dacko guvernis til 31 di decembro 1965, kande kolonelo Jean-Bédel Bokassa revokis ilu per stato-stroko.

Bokassa guvernis quale prezidanto de la 1ma di januaro 1966 til la 4ma di decembro 1976. Ta dio ilu proklamis su imperiestro, kun la titulo Bokassa la 1ma. Lua diktatoreso duris til la 20ma di septembro 1979, kande il ekpulsesis de povo per stato-stroko komandita da David Dacko kun la helpo di Francia. Dacko guvernis itere la lando til stato-stroko sensanga, komandita da André Kolingba ekpulsis ilu ye la 1ma di septembro 1981.

Kolingba guvernis kom militarala diktatoro til 1986, kande ilu prizentis nova konstituco, qua aprobesis per refer-voto. Pose, eventis prezidantala elekto, en qua Kolingba elektesis por guvernar de 1986 til 1992.

En 1993 eventis elekti kun la helpo di internaciona komuneso, e Ange-Félix Patassé vinkis. Nova konstituco aprobesis ye la 28ma di decembro 1994. En 2003 generalo François Bozizé komandis stato-stroko e revokis Patassé, quankam ilu recevis suporto de 1,000 Libiana soldati.

En 2012 komencis interna milito kontre la rejimo di François Bozizé. Ye la 24ma di marto 2013 rebeli marchis aden Bangui e revokis Bozizé. Michel Djotodia asumis la prezidanteso en mayo sam yaro.

Referi[redaktar | redaktar fonto]


LocationAfrica.png
Historio di Afrika
Aljeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centrafrika | Chad | Demokratial Republiko Kongo | Djibuti | Egiptia | Equatorala Guinea | Eritrea | Etiopia | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Ivora Rivo | Kabo Verda | Kamerun | Kenia | Komori | Kongo | Lesotho | Liberia | Libia | Madagaskar | Malawi | Mali | Maroko | Maurico | Mauritania | Mozambik | Namibia | Nigeria | Nijer | Ruanda | San-Tome e Principe | Senegal | Sierra Leone | Seycheli | Somalia | Sudafrika | Sudan | Sud-Sudan | Swazilando | Tanzania | Tunizia | Togo | Uganda | Zambia | Zimbabwe