Historio di Liberia

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Mapo di Liberia en 1830.

Unesma habitanti di nuna Liberia esis populi Mende, Kru, Bassa ed altra. Ca habitanti kultivis kotono, rizo e sorgumo e konocis la metalurgio di fero. Unesma Europani en la regiono esis Portugalani, qui arivis en 1461 e nomizis la regiono Costa da Pimenta ("Pipro Rivo" en portugalana linguo).

En 1822, kompanio American Colonization Society establisis Liberia kom loko en Afrika por sendar libera sklavi.[1] Ex-sklavi di Usa gradope ekmigris vers Liberia.

Liberia divenis nedependanta de Usa ye la 26ma di julio 1847. Joseph Jenkins Roberts esis lua unesma prezidanto. La sociala kustumi, kulturala modeli e la religio di ex-sklavi havis origino en la sudo di Usa, ed esis totale diferanta de aborijena. Ca diferi kreis enemikalaji inter "Usani" ed "aborijeni".

Flago di Liberia.

Liberia konservis lua nedependo dum la Divido di Afrika en la 19ma yarcento, ma perdis lua postulo pri extensa teritorii anexita da Unionita Rejio e Francia. En 1926 kompanio Firestone recevis granda extensi di landi por kultivar kauchuk-figiero.

Ye la 12ma di aprilo 1980 Samuel Kanyon Doe divenis prezidanto pos sucesoza stato-stroko, en qua la prezidanto William Richard Tolbert, Jr. ocidesis. Doe divenis federito di Usa por recevar ekonomiala helpo, quankam la denunci pri korupto. En decembro 1989 Charles Ghankay Taylor lansis atako kontre forci di Doe e komencis Unesma interna milito di Liberia. En agosto l'Ekonomiala Komuneso di West-Afrikala Stati (ECOWAS) kreis militala forco kun 4,000 soldati e sendis ol a Liberia. En septembro 1990 Doe kontrolis nur mikra teritorio cirkum la chef-urbo, Monrovia.

Doe kaptesis e mortigesis ye la 9ma di septembro 1990. Lia sucedinto, Amos Sawyer, establisis lua autoritato super granda parto di Monrovia. En 1991 ex-membri del armeo fondis l'Unionita Movado pri la Libereso di Liberia e la Demokratio (ULIMO), por luktar kontre la Nacionala Patriota Fronto por Liberia - NPFL kreita da Charles Ghankay Taylor, ante federito e pose enemiko di Samuel Doe.

Fonti[redaktar | edit source]

  1. (1830) Map of Liberia, West Africa. URL vidita ye la 2013-06-03.


LocationAfrica.png
Historio di Afrika
Aljeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centrafrika | Chad | Demokratial Republiko Kongo | Djibuti | Egiptia | Equatorala Guinea | Eritrea | Etiopia | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Ivora Rivo | Kabo Verda | Kamerun | Kenia | Komori | Kongo | Lesotho | Liberia | Libia | Madagaskar | Malawi | Mali | Maroko | Maurico | Mauritania | Mozambik | Namibia | Nigeria | Nijer | Ruanda | Sao Tome e Principe | Senegal | Sierra Leone | Seycheli | Somalia | Sud-Afrika | Sudan | Sud-Sudan | Swazilando | Tanzania | Tunizia | Togo | Uganda | Zambia | Zimbabwe