Zimbabwe

De Wikipedio
(Ridirektita de Rodezia)
Jump to navigation Jump to search
Zimbabwe
Republic of Zimbabwe
Flag of Zimbabwe.svg Coat of arms of Zimbabwe.svg
Standardo di Zimbabwe Blazono di Zimbabwe
Nacionala himno:
Kalibusiswe Ilizwe
leZimbabwe
(en Ndebele)
Simudzai Mureza wedu
WeZimbabwe
(en Shona)
LocationZimbabwe.svg
Urbi:
Chefurbo: Harare
· Habitanti: 1 600 000 (2006)
Precipua urbo: Harare
Lingui:
Oficala lingui: Angla
Guvernerio:
Tipo: Republiko
· Prezidanto: Emmerson Mnangagwa
Surfaco: (60ma granda)
· Totala: 390 580 km²
· Aquo: 1 %
Habitanti: (73ma granda)
· Totala: 16 150 362 (2016)
Plusa informi:
Valuto: Dolaro di Usa, Rand, ed altri
Veho-latero: sinistre
ISO: ZW
ZWE
716
Reto-domeno: .zw*
Precipua religio: kristanismo (67,5%)
Oficala retosituo: http://www.parlzim.gov.zw/


Zimbabwe esas lando jacanta en sudestal Afrika. Lu havas kom vicini Zambia norde, Mozambik nord-este ed este, Sudafrika sude, Botswana sud-weste e Namibia weste.

Bazala fakti pri Zimbabwe.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Historio di Zimbabwe

Arkeologial restaji montras ke Zimbabwe habitesas de adminime 100 mil yari ante nun. La maxim anciena populo konocita esis le San, qui produktis pikturi en kaverni. L'unesma habitanti qui parolis bantua lingui arivis cirkume 2.000 yari ante nun, dum la Bantua expanso tra Afrika.[1][2]

En 1888 Cecil Rhodes recevis de Lobengula, rejulo dil populo Ndebele, la yuro por minar. Pos kelka yari, Britaniani fondis kolonio, qua recevis nomo Rodesia.

En 1965 Ian Smith proklamis Zimbabwe nedependanta de Unionita Rejio sub la nomo Rodesia ed instalis apartheid-rejimo. Interna milito kontre apartheid komencis. Lor la fino di la milito, la nedependo di Zimbabwe agnoskesis en 1980.

En 2000 la guvernerio komencis distributar a negri tereni qui apartenis a blanki.

Politiko[redaktar | redaktar fonto]

Edifico dil parlamento di Zimbabwe.

Zimbabwe esas republiko kun prezidantala sistemo. La mi-prezidantala sistemo abolisesis kande nova konstituco adoptesis en 2013, pos referendumo. La prezidanto esas ambe chefo di stato e chefo di guvernerio di la lando e, segun la nova konstituco, ilu elektesas dal populo por 5 yari, e povas rielektesar unfoye por la sequanta periodo. De la 24ma di novembro 2017, esas Emmerson Mnangagwa. La partiso Zimbabwe African National Union - Patriotic Front, konocata kom ZANU-PF, dominacas la politiko di Zimbabwe de la nedependantesko.

En 1990 l'opozanta partiso Zimbabwe Unity Movement - ZUM - recevis nur 20% de la voti. En 1995 preske la tota opozantaro boikotis l'elekto, e ZANU ganis preske omna plasi en la parlamento. En 2000 l'opozantaro decidis itere partoprenar l'elekto e ganis 57 plasi, nur 5 minuse kam ZANU.[3]

La legifala povo konsistas ek l'Asemblitaro (House of Assembly) qua havas 210 membri qui elektesas direte dal populo por admaxime 5 yari. En 2013 Zimbabwe rikreis la Senato, pos konstitucala reformi aprobita en 2005. La Senato nun havas 93 membri.

La maxim alta instanci di la judiciala povo esas la Chef-judiciisto e la Supera Korto di Zimbabwe. Li indikesas dal prezidanto, segun konsilo da Komisitato pri Servadi Judiciala. La konstituco havas deklaro di yuri qui protekas homala yuri.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Elefanto en Nacionala Parko Hwange.

La teritorio di Zimbabwe jacas inter latitudi 15º e 23º S e longitudi 25º e 34º E. Granda parto de la lando konsistas ek platajo centrala kun altitudi inter 1,200 e 1,600 metri, qua trairas la lando nordweste a sudweste. La maxim alta monto di la lando esas Nyangani, alta de 2.592 metri. La maxim basa punto di la lando - alta de 162 metri - sidas ube fluvii Runde e Save kunfluas.

Lua klimato esas tropikala, e la pluvoza sezono eventas del fino di oktobro til marto. L'altitudo influas la klimato. La mezvalora temperaturi esas 21.1ºC en januaro e 15.6º en julio. Omnayare la mezvalora pluvo esas 890 mm e 610 mm sur basa tereni.

L'aquofalo Victoria (Victoria Falls) esas importanta turistala atrakto di la fluvio Zambezi, la precipua fluvio di la lando. En la sudo, fluvio Limpopo separas Zimbabwe de Sudafrika.

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

Merkato en Mbare, Harare.
 Precipua artiklo: Ekonomio di Zimbabwe

L'exportaco di minerali - inkluzite oro, agrokultivo (precipue maizo, soyo e tabako) e turismo esas la precipua fonti di extera revenui di Zimbabwe. La diamanto-feldo en Marange, deskovrita en 2006, judikesas kom un de la precipua deskovraji di diamanti en plu kam un yarcento.[4]

La lando ne uzas propra moneto depos aprilo 2009. Vicee, Dolaro di Usa, Sudafrikana rand, Chiniana yuan ed altri uzesas.

Demografio[redaktar | redaktar fonto]

Zimbabwe havas 12.97 milion habitanti. Segun la Mondal Organizuro pri Saneso dil Unionita Nacioni, la mezvalora viv-esperajo por la viri esis 56 yari, e por la mulieri esis 60 yari en 2012. La demografio di Zimbabwe afektesis pro la granda morto-quanto produktata da AIDS.

Cirkume 85% de la habitantaro esas kristani, e 62% asistas religiala oficii.[5] La precipua eklezii esas l'Anglikana, Katolika, Adventisti de la 7ma Dio[6] e Metodista.

Kulturo[redaktar | redaktar fonto]

La populala musik-ritmi di Zimbabwe esas chimurenga (nacionala muziko), rumba, salsa, soukous e rock and roll.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. Pre-colonial history of SA. URL vidita ye la 17ma di julio 2016.
  2. Zimbabwe. URL vidita ye la 19ma di januaro 2019.
  3. Frankel, Matthew. "Myanmar Boycott is Misguided", The Brookings Institution, 26ma di mayo 2010.
  4. "Diamond company in trouble with Harare MPs", Independent Online,South Africa 2 February 2010.
  5. (31ma di oktobro 2007) MSN Encarta. URL vidita ye la 13ma di novembro 2007.
  6. Zimbabwe. URL vidita ye la 22 January 2008.
Commons
Commons havas kontenajo relatante a:


Nedependanta stati en Afrika
Aljeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centrafrika | Chad | Demokratial Republiko Kongo | Djibuti | Egiptia | Equatorala Guinea | Eritrea | Etiopia | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Ivora Rivo | Kabo Verda | Kamerun | Kenia | Komori | Kongo | Lesotho | Liberia | Libia | Madagaskar | Malawi | Mali | Maroko | Maurico | Mauritania | Mozambik | Namibia | Nigeria | Nijer | Ruanda | Sao Tome e Principe | Senegal | Sierra Leone | Seycheli | Somalia | Sudafrika | Sudan | Sud-Sudan | Swazilando | Tanzania | Tunizia | Togo | Uganda | Zambia | Zimbabwe
Dependanta teritorii
Ceuta | Kanarii | Madeira | Melilla | Westala Sahara | Mayotte | Reunion | Sokotra
Nedependi ne agnoskata
Somalilando | Puntlando