Tanzania: Diferi inter la revizi

De Wikipedio
Kontenajo efacita Kontenajo adjuntita
mNula rezumo di redakto
kelka korektigi/modifiki ed aktualigi
Lineo 5: Lineo 5:
| Blazono = Coat of arms of tanzania.svg
| Blazono = Coat of arms of tanzania.svg
| Imajo_mapo = Tanzania in its region.svg
| Imajo_mapo = Tanzania in its region.svg
| Chefurbo = [[Dodoma]]
| Chefurbo = [[Dodoma]]
| Habitanti_chefurbo = {{formatnum:324347}} ([[2002]])
| Habitanti_chefurbo = {{formatnum:324347}} ([[2002]])
| Precipua_urbo = [[Dar-es-Salaam]]<br /><small>(2 497 940 habitanti - 2002)</small>
| Precipua_urbo = [[Dar-es-Salaam]]<br /><small>(2 497 940 habitanti - 2002)</small>
| Oficala_lingui = [[Swahilia linguo|Swahilia]], [[Angla linguo|Angla]]
| Oficala_lingui = [[Swahilia linguo|Swahilia]], [[Angla linguo|Angla]]
| Guvernerio = [[Republiko]]
| Guvernerio = [[Republiko]]
| Nomo_listo_chefo_stato = Listo pri prezidanti di Tanzania
| Nomo_listo_chefo_stato = Listo pri prezidanti di Tanzania
| Titulo_chefo_stato = Prezidanto
| Titulo_chefo_stato = Prezidanto
| Chefo_di_stato = [[John Pombe Magufuli]]
| Chefo_di_stato = [[John Pombe Magufuli]]
| Nomo_listo_chefo_guverno = Listo pri chefa ministri di Tanzania
| Nomo_listo_chefo_guverno = Listo pri chefa ministri di Tanzania
| Titulo_chefo_guverno = Chefa ministro
| Titulo_chefo_guverno = Chefa ministro
| chefo_guverno = [[Kassim Majaliwa]]
| chefo_guverno = [[Kassim Majaliwa]]
| Surfaco = {{formatnum:945090}}
| Surfaco = {{formatnum:945090}}
| Rango_surfaco = 27
| Rango_surfaco = 27
| Surfaco_aquo = 6,2
| Surfaco_aquo = 6,2
| Habitanti = {{formatnum:44928923}}<ref name="2012 census">{{cite web|url=http://www.nbs.go.tz/nbs/takwimu/census2012/Census_General_Report.zip|title=''Population Distribution by Administrative Areas'', 2012 Population and Housing Census, National Bureau of Statistics, United Republic of Tanzania, 2013|publisher=}}</ref>
| Habitanti = {{formatnum:44928923}}<ref name="2012 census">{{cite web|url=http://www.nbs.go.tz/nbs/takwimu/census2012/Census_General_Report.zip|title=''Population Distribution by Administrative Areas'', 2012 Population and Housing Census, National Bureau of Statistics, United Republic of Tanzania, 2013}}</ref>
| Rango_Habitanti = 30
| Rango_Habitanti = 30
| Yaro = 2014
| Yaro = 2012
| Denseso di habitantaro = 46.3
| Denseso di habitantaro = 47,5
| Reto_kodo = .tz
| Reto_kodexo = .tz
| Nomo_himno = ''Mungu ibariki Afrika''
| Nomo_himno = ''Mungu ibariki Afrika''
| Pekunio = [[Shiling di Tanzania]]
| Pekunio = [[Shiling di Tanzania]]
| Religii = [[Islamo]] c. 35%, Lokala religii c. 35%<br /> [[Kristanismo]] c. 30%
| Religii = [[Islamo]] c. 35%, Lokala religii c. 35%<br /> [[Kristanismo]] c. 30%
}}
}}
'''Tanzania''' (kompleta nomo: '''Republiko Unionita di Tanzania''') esas lando qua jacas en estal [[Afrika]] che [[Equatoro]]. Lua vicina landi esas [[Kenia]] ed [[Uganda]] norde, [[Ruanda]] e [[Burundi]] nord-weste,
'''Tanzania''' (kompleta nomo: '''Republiko Unionita di Tanzania''') esas lando jacanta an estal [[Afrika]] che [[Equatoro]]. Lu havas kom vicini [[Kenia]] ed [[Uganda]] norde, [[Ruanda]] e [[Burundi]] nord-weste, [[Demokratial Republiko Kongo]] weste, [[Zambia]] sudweste, e [[Malawi]] e [[Mozambik]] sude. Este jacas l'[[Indiana oceano]].
[[Demokratial Republiko Kongo]] weste, [[Zambia]] sudweste, e [[Malawi]] e [[Mozambik]] sude. Este jacas l'[[Indiana oceano]].


'''Bazala fakti pri Tanzania.'''
'''Bazala fakti pri Tanzania.'''
Lineo 41: Lineo 40:
De [[1880]] til [[1919]] Tanganyika divenis [[Germana imperio|Germana]] kolonio. Germani establisis bazala skoli e licei en la regiono. Pos finir l'[[unesma mondomilito]], [[Unionita Rejio|Britaniani]] okupis la regiono en [[1919]] ed establisis [[Britaniana Estal Afrika]]. En [[1928]] li inauguris l'unesma [[ferovoyo]] di la regiono, Tabora-Mwanga. Britanian administrado duris til [[1961]].
De [[1880]] til [[1919]] Tanganyika divenis [[Germana imperio|Germana]] kolonio. Germani establisis bazala skoli e licei en la regiono. Pos finir l'[[unesma mondomilito]], [[Unionita Rejio|Britaniani]] okupis la regiono en [[1919]] ed establisis [[Britaniana Estal Afrika]]. En [[1928]] li inauguris l'unesma [[ferovoyo]] di la regiono, Tabora-Mwanga. Britanian administrado duris til [[1961]].


La teritorio an la kontinento, nomizita [[Tanganyika]], divenis nedependanta en [[1961]]. [[Julius Nyerere]] esis lua unesma prezidanto. [[Zanzibar]] divenis nedependanta en [[1963]]. Ye la [[26ma di aprilo]] [[1964]] [[Tanganyika]] e [[Zanzibar]] unionesis por formacar Tanzania, e Nyerere divenis la prezidanto dil unionita lando.
La teritorio an la kontinento, nomizita [[Tanganyika]], nedependanteskis en [[1961]]. [[Julius Nyerere]] esis lua unesma prezidanto. [[Zanzibar]] nedependanteskis en [[1963]]. Ye la [[26ma di aprilo]] [[1964]] [[Tanganyika]] e [[Zanzibar]] unionesis por formacar Tanzania, e Nyerere divenis prezidanto dil unionita lando.


Nyerere establisis [[diktatoreso]] kun singla partiso, ed establisis diplomacala relati kun [[komunismo|komunista]] landi, quale [[Populala Republiko di Chinia]], [[Est-Germania]] e [[Sovietia]]. [[Korupteso]] esis abundeganta.<ref>Annabel Skinner. ''Tanzania & Zanzibar''. p. 17.</ref>
Nyerere establisis [[diktatoreso]] kun singla partiso, ed establisis diplomacala relati kun [[komunismo|komunista]] landi, quale [[Populala Republiko di Chinia]], [[Est-Germania]] e [[Sovietia]]. [[Korupteso]] esis abundeganta.<ref>Annabel Skinner. ''Tanzania & Zanzibar''. p. 17.</ref>


La rejimo di singla partiso finis en [[1985]], kande lando havis lua unesma elekto kun plura partisi, ma l'elekto vinkesis da [[Ali Hassan Mwinyi]], de la partiso ''Chama Cha Mapinduzi'', fondita da Nyerere. En [[1990]] kelka grupi en Zanzibar demandis plebicito pri la nedependo dil insulo, ma lia demandi esis neglijita.
La rejimo di singla partiso finis en [[1985]], kande eventis l'unesma plurapartisala elekto. Tamen, l'elekto vinkesis da [[Ali Hassan Mwinyi]], de la partiso ''Chama Cha Mapinduzi'', fondita da Nyerere. En [[1990]] kelka grupi en Zanzibar demandis plebicito pri la nedependantesko dil insulo, ma lia demandi neglijesis.


Quankam neregulozesi en elektala proceso, [[Benjamin William Mkapa]] elektesis prezidanto en [[1995]] e guvernis til [[2005]]. En [[2005]] itere eventis elekti, e [[Jakaya Mrisho Kikwete]] asumis la prezidanteso.
Malgre la nerektaji en l'elektala procedo, [[Benjamin William Mkapa]] elektesis prezidanto en [[1995]] e guvernis til [[2005]]. En [[2005]] itere eventis elekti, e [[Jakaya Mrisho Kikwete]] asumis la prezidanteso.


=== Politiko ===
=== Politiko ===
[[Arkivo:John_Magufuli_2015.png|thumb|200px|[[John Pombe Magufuli]], prezidanto di Tanzania]]
[[Arkivo:John_Magufuli_2015.png|thumb|200px|[[John Pombe Magufuli]], prezidanto di Tanzania]]
[[Arkivo:Kassim_Majaliwa.jpg|thumb|200px|left|Chefa ministro [[Kassim Majaliwa]]]]
[[Arkivo:Kassim_Majaliwa.jpg|thumb|200px|left|Chefa ministro [[Kassim Majaliwa]]]]
Tanzania esas prezidantala [[republiko]]. La prezidanto - nune [[John Pombe Magufuli]] - esas ambe [[chefo di stato]] e [[chefo di guvernerio]], ed elektesas dal populo por 5-yara periodo. Lu selektas ed indikas la [[chefa ministro]] inter la membri di Nacional Asemblajo. La chefa ministro esas la chefo dil guvernerio en la Nacional Asemblajo. Pos la [[20ma di novembro]] [[2015]] esas [[Kassim Majaliwa]].
Tanzania esas prezidantala [[republiko]]. La prezidanto - nune [[John Pombe Magufuli]] - esas ambe [[chefo di stato]] e [[chefo di guvernerio]], ed elektesas dal populo por 5-yara periodo. Lu selektas ed indikas la [[chefa ministro]] inter la membri di Nacional Asemblitaro. La chefa ministro esas la chefo dil guvernerio en la Nacional Asemblitaro. Pos la [[20ma di novembro]] [[2015]] esas [[Kassim Majaliwa]].


La [[legifala povo]] konsistas ek ek la Nacional Asemblajo, qua havas 250 membri qui elektesas dal populo por 5-yara periodo. Nuna [[konstituco]] ratifikesis en [[1977]].
La [[legifala povo]] konsistas ek la Nacional Asemblitaro, qua havas 250 membri qui elektesas dal populo por 5-yara periodo. La nuna [[konstituco]] ratifikesis en [[1977]].


[[Judiciala povo]] konsistas ek quar niveli, e kombinas l'autoritato di tradicionala tribuala legi, islamala legi e Britaniana komuna legi. Tanzania establisis specala korto por komercal aferi en [[1999]].
La [[judiciala povo]] konsistas ek quar niveli, e kombinas l'autoritato di tradicionala tribuala legi, islamala legi e l'ordinara legaro Britaniana. Tanzania establisis specala korto por komercal aferi en [[1999]].


L'arkipelago di [[Zanzibar]] esas mi-autonoma. Ol havas lua propra prezidanto e lua domo di reprezentanti, kun 50 membri qui elektesas dal populo por 5-yara periodo.
L'arkipelago [[Zanzibar]] esas mi-autonoma. Ol havas sua propra prezidanto e sua domo di reprezentanti, kun 50 membri qui elektesas dal populo por 5-yara periodo.


=== Geografio ===
=== Geografio ===
[[Arkivo:Tz-map.png|200px|right|thumb|Mapo di Tanzania.]]
[[Arkivo:Tz-map.png|200px|right|thumb|Mapo di Tanzania.]]
[[Arkivo:Ngorongoro Crater.jpg|thumb|left|200px|La [[kratero di Ngorongoro]].]]
[[Arkivo:Ngorongoro Crater.jpg|thumb|left|200px|La [[kratero di Ngorongoro]].]]
Tanzania esas la 31ma maxim granda lando del mondo segun la surfaco totala. Lua areo esas simila ad [[Nigeria]]. Ol formacesis per l'uniono dil anciena [[kontinento|kontinentala]] stato [[Tanganyika]] kun l'anciena [[insulo|insulala]] stato [[Zanzibar]].
Tanzania esas la 31ma maxim vasta lando del mondo. Lua [[surfaco]] equivalas aproxime olta di [[Nigeria]]. Ol kreesis de l'uniono dil anciena [[kontinento|kontinentala]] stato [[Tanganyika]] kun l'anciena [[insulo|insulala]] stato [[Zanzibar]].


Nord-weste de la lando la tereno esas montoza. La maxim alta monto di [[Afrika]], [[Kilimanjaro]] (kun {{formatnum:5895}} metri di altitudo) jacas ibe. En nordo ed en westo jacas granda lagi: la [[Lago Viktoria]] - la maxim vasta lago di Afrika - an la nordala bordero kun [[Uganda]], e la [[Lago Tanganyika]] - la maxim profunda de Afrika - an la westala bordero kun [[Demokratial Republiko Kongo]]. La maxim longa [[fluvio]] di la lando esas [[fluvio Ruvuma|Ruvuma]], longa de 800 km, qua formacas naturala frontiero kun [[Mozambik]].
La tereni esas montoza nord-weste de la lando. La maxim alta monto di [[Afrika]], [[Kilimanjaro]] (havanta {{formatnum:5895}} metri di altitudo) jacas ibe. En nordo ed en westo jacas granda lagi: la [[Lago Viktoria]] - la maxim vasta lago di Afrika - an la nordala bordero kun [[Uganda]], e la [[Lago Tanganyika]] - la maxim profunda de Afrika - an la westala bordero kun [[Demokratial Republiko Kongo]]. La maxim longa [[fluvio]] di la lando esas [[fluvio Ruvuma|Ruvuma]], longa de 800 km, qua formacas naturala frontiero kun [[Mozambik]].


Norde del teritorio anke jacas la famoza [[kratero di Ngorongoro]], e la [[Nacionala Parko di Serengeti]]. Cirkume 38% de lua surfaco protektesas en naciona parki ed altra protektita arei.<ref>{{cite book|author1=Laher, Ridwan|author2=SingíOei, Korir|title=Indigenous People in Africa.: Contestations, Empowerment and Group Rights|url=http://books.google.com/books?id=nZiyAwAAQBAJ&pg=PA57|date=2014|publisher=Africa Institute of South Africa|location= Pretoria, Sudafrika |isbn=978-0-7983-0464-1|pages=57-}}</ref> Tanzania havas 16 nacionala parki,<ref>{{cite web | url=http://www.tanzaniaparks.com/ | title=Home | publisher=Tanzania National Parks | accessdate=16ma di oktobro 2014}}</ref> altra forestala rezervi, ed anke rezervi por chaso.
Norde del teritorio anke jacas la famoza [[kratero Ngorongoro]], e la [[Nacionala Parko Serengeti]]. Cirkume 38% de lua surfaco protektesas en nacionala parki ed altra protektita arei.<ref>{{cite book|author1=Laher, Ridwan|author2=SingíOei, Korir|title=Indigenous People in Africa.: Contestations, Empowerment and Group Rights|url=http://books.google.com/books?id=nZiyAwAAQBAJ&pg=PA57|date=2014|publisher=Africa Institute of South Africa|location= Pretoria, Sudafrika |isbn=978-0-7983-0464-1|pages=57-}}</ref> Tanzania havas 16 nacionala parki,<ref>{{cite web | url=http://www.tanzaniaparks.com/ | title=Home | publisher=Tanzania National Parks | accessdate=16ma di oktobro 2014}}</ref> altra forestala rezervi, ed anke rezervi por chaso.


La [[klimato]] varias multe en Tanzania. En l'alta regioni la mezavalora [[temperaturo|temperaturi]] esas 10ºC dum la [[vintro]] e 20ºC dum la [[somero]], e rare esas min kam 20ºC. La maxim varma periodo extensas de novembro til februaro, kun mezvalora temperaturi inter 25ºC e 31 °C.
La [[klimato]] varias multe en Tanzania. En l'alta regioni la mezavalora [[temperaturo|temperaturi]] esas 10ºC dum la [[vintro]] e 20ºC dum la [[somero]], e rare esas min kam 20ºC. La maxim varma epoko eventas de novembro til februaro, kun mezavalora temperaturi inter 25ºC e 31 °C.


=== Ekonomio ===
=== Ekonomio ===
Lineo 75: Lineo 74:
[[Arkivo:Williamson_Diamond_Mine,_Mwazui,_Tanzania.JPG|thumb|left|250px|Mineyo di [[diamanto]] en Williamson.]]
[[Arkivo:Williamson_Diamond_Mine,_Mwazui,_Tanzania.JPG|thumb|left|250px|Mineyo di [[diamanto]] en Williamson.]]
{{PA|Ekonomio di Tanzania}}
{{PA|Ekonomio di Tanzania}}
[[Agrokultivo]] reprezentas cirkume 75% de la [[KLP]] di Tanzania ed employas 75% de la labor-povo. La maxim signifikiva produkturi por exportacajo esas [[kafeo]], [[kotono]], spici, ed industriala produkturi. La lando havas multa naturala moyeni, exemple minerali, [[naturala gaso]], e potencialo por [[turismo]], qua kreskabas omnayare: en 2016, ol reprezentis 17,5% de la [[KLP]] di la lando.<ref name=":1">{{Cite news | url=https://www.tanzaniainvest.com/tourism/tourist-arrivals-reach-2016 | title=Tanzania Tourist Arrivals Increase by 12.9% in 2016 to Reach 1,28 M - TanzaniaInvest | date=26ma di 2017 | work=TanzaniaInvest | accessdate=12ma di agosto 2017 | language={{en}}}}</ref>
[[Agrokultivo]] reprezentas cirkume 75% de la [[TNP]] di Tanzania ed employas 75% de la [[laboro-povo]]. La maxim signifikiva produkturi por exportaco esas [[kafeo]], [[kotono]], spici, ed industriala produkturi. La lando havas multa naturala moyeni, exemple minerali, [[naturala gaso]], e potencialo por [[turismo]], qua kreskabas omnayare: en 2016, ol reprezentis 17,5% de la [[TNP]] di la lando.<ref name=":1">{{Cite news | url=https://www.tanzaniainvest.com/tourism/tourist-arrivals-reach-2016 | title=Tanzania Tourist Arrivals Increase by 12.9% in 2016 to Reach 1,28 M - TanzaniaInvest | date=26ma di 2017 | work=TanzaniaInvest | accessdate=12ma di agosto 2017 | language={{en}}}}</ref>


Tanzania esas la 3ma maxim granda produktero di [[oro]] en Afrika, pos [[Sudafrika]] e [[Ghana]]. L'exploro di [[naturala gaso]] en l'insuli Songo Songo komencis en [[2004]]<ref>[http://www.tpdc-tz.com/songo_songo.htm Songo Songo gas to electricity project]</ref>. La gaso uzesas por produktar [[elektro]] en Dar-es-Salaam.
Tanzania esas la 3ma maxim granda produktero di [[oro]] en Afrika, dop [[Sudafrika]] e [[Ghana]]. L'exploto di [[naturala gaso]] en l'insuli Songo Songo komencis en [[2004]]<ref>[http://www.tpdc-tz.com/songo_songo.htm Songo Songo gas to electricity project]</ref>. La gaso uzesas por produktar [[elektro]] en Dar-es-Salaam.


Laboro puerala esas komuna en la lando, note por puerini<ref>http://personal.lse.ac.uk/manacorm/tanzania.pdf</ref>. Puerini uzesas precipue por domala verki.
Laboro puerala esas frequa en la lando, note por puerini.<ref>http://personal.lse.ac.uk/manacorm/tanzania.pdf</ref> Puerini uzesas precipue en domala labori.


=== Demografio ===
=== Demografio ===
[[Arkivo:Sukump1.jpg|thumb|250px|Le ''Sukuma'' esas la maxim nombroza bantua grupo de Tanzania.]]
[[Arkivo:Sukump1.jpg|thumb|250px|Le ''Sukuma'' esas la maxim nombroza bantua grupo de Tanzania.]]
[[Arkivo:Masai village - Flickr - gailhampshire.jpg|thumb|250px|left|Le ''masai'' de Tanzania.]]
[[Arkivo:Masai village - Flickr - gailhampshire.jpg|thumb|250px|left|Le ''masai'' de Tanzania.]]
Segun la [[demografiala kontado]] di 2012, Tanzania havis {{formatnum:44928923}} habitanti. La maxim multa (99%) esas Afrikani, di qui 95% esas [[populi Bantu]], konsistanta ek plua kam 130 tribui. Altra rasala grupi e mestici esas 1%.<ref name=CIA/> Inter la populi de etnio Bantua, le ''Sukuma'', le ''Haya'', le ''Nyakyusa'', le ''Nyamwezi'' e le ''Chagga'' havas plu kam 1 milioni individui single. La maxim populizita urbi di Tanzania esas [[Dar-es-Salaam]] (plua kam 2 milion habitanti), [[Mwanza]] e [[Zanzibar]] (plua kam {{formatnum:400000}} habitanti single).
Segun la [[demografiala kontado]] di 2012, Tanzania havis {{formatnum:44928923}} habitanti. La maxim multa (99%) esas Afrikani, di qui 95% esas [[populi Bantua]], konsistanta ek plua kam 130 tribui. Altra rasala grupi e mestici esas 1%.<ref name=CIA/> Inter la populi de etnio Bantua, le ''Sukuma'', le ''Haya'', le ''Nyakyusa'', le ''Nyamwezi'' e le ''Chagga'' havas plu kam 1 milioni individui single. La maxim populoza urbi di Tanzania esas [[Dar-es-Salaam]] (plua kam 2 milion habitanti), [[Mwanza]] e [[Zanzibar]] (plua kam {{formatnum:400000}} habitanti single).


L'oficala linguo di la lando esas [[Swahilia linguo|Swahilia]]. L'[[Angla linguo]] docesas en skoli, e l'[[Araba linguo|Araba]] esas larje parolata.<ref name=CIA/>
L'oficala linguo di la lando esas [[Swahilia linguo|Swahilia]]. L'[[Angla linguo]] docesas en skoli, e l'[[Araba linguo|Araba]] esas larje parolata.<ref name=CIA/>
Lineo 92: Lineo 91:
=== Kulturo ===
=== Kulturo ===
La tradicioni di Tanzania esas precipue orala. La [[literaturo]] esas poka, e la libri esas kustoza. La maxim multa libri skribesas en l'Angla o la Swahilia. [[Shaaban Robert]] konsidereas "la patro di la literaturo en Swahilia". Altra notinda skriptisti esas [[Euphrase Kezilahabi]], Gabriel Ruhumbika, Muhammed Saley Farsy, Faraji Katalambulla, [[Godfrey Mwakikagile]], Mohamed Said, Abdulrazak Gurnah, profesoro Julius Nyang'oro, inter altri.
La tradicioni di Tanzania esas precipue orala. La [[literaturo]] esas poka, e la libri esas kustoza. La maxim multa libri skribesas en l'Angla o la Swahilia. [[Shaaban Robert]] konsidereas "la patro di la literaturo en Swahilia". Altra notinda skriptisti esas [[Euphrase Kezilahabi]], Gabriel Ruhumbika, Muhammed Saley Farsy, Faraji Katalambulla, [[Godfrey Mwakikagile]], Mohamed Said, Abdulrazak Gurnah, profesoro Julius Nyang'oro, inter altri.

Pri [[muziko]], la maxim populara stili esas lokala [[hip hop]] (konocita kom "bongo flava", kantata en [[swahilia linguo]]), [[rumba]] e [[reggae]].


[[Arkivo:YASC Building.JPG|thumb|200px|[[Futbalo]]-klubo ''Young Africans Sports Club'' - YASC.]]
[[Arkivo:YASC Building.JPG|thumb|200px|[[Futbalo]]-klubo ''Young Africans Sports Club'' - YASC.]]
La maxim populara [[sporto]] di Tanzania esas [[futbalo]], quankam lando nulatempe partoprenis en la [[Mondala Kupo di Futbalo]]. [[Basketbalo]] e plu recente [[kriketo]] anke esas populara.
La maxim populara [[sporto]] di Tanzania esas [[futbalo]], quankam lando nulatempe partoprenis en la [[Mondala Kupo di Futbalo]]. [[Basketbalo]] e plu recente [[kriketo]] anke esas populara.

En [[muziko]], la maxim populara stili esas lokala [[hip hop]] (konocita kom "bongo flava", kantata en [[swahilia linguo]]), [[rumba]] e [[reggae]].


=== Referi ===
=== Referi ===
Lineo 103: Lineo 102:


=== Extera ligili ===
=== Extera ligili ===
* [http://www.tanzania.go.tz Guvernerio di Tanzania], en Angliana
* [http://www.tanzania.go.tz Guvernerio di Tanzania], en Angla
* [http://www.parliament.go.tz Parlamento di Tanzania], en Angliana
* [http://www.parliament.go.tz Parlamento di Tanzania], en Angla


{{Landi en Afrika}}
{{Landi en Afrika}}

Versiono ye 22:51, 13 apr. 2019

Tanzania
Jamhuri ya Muungano wa Tanzania
Republic of Tanzania
Standardo di Tanzania Blazono di Tanzania
Nacionala himno:
Mungu ibariki Afrika
Urbi:
Chefurbo: Dodoma
· Habitanti: 324 347 (2002)
Precipua urbo: Dar-es-Salaam
(2 497 940 habitanti - 2002)
Lingui:
Oficala lingui: Swahilia, Angla
Tipo: Republiko
· Prezidanto: John Pombe Magufuli
· Chefa ministro: Kassim Majaliwa
Surfaco: (27ma maxim granda)
· Totala: 945 090 km²
· Aquo: 6,2 %
· Totala: 44 928 923[1] (2012)
· Denseso di habitantaro: 47,5 hab./km²
Plusa informi:
Valuto: Shiling di Tanzania
Veho-latero: sinistre
ISO: TZ
TZA
834
Reto-domeno: .tz*
Precipua religio: Islamo c. 35%, Lokala religii c. 35%
Kristanismo c. 30%


Tanzania (kompleta nomo: Republiko Unionita di Tanzania) esas lando jacanta an estal Afrika che Equatoro. Lu havas kom vicini Kenia ed Uganda norde, Ruanda e Burundi nord-weste, Demokratial Republiko Kongo weste, Zambia sudweste, e Malawi e Mozambik sude. Este jacas l'Indiana oceano.

Bazala fakti pri Tanzania.

Historio

 Precipua artiklo: Historio di Tanzania

Australopithecus afarensis habitis la regiono di nuna Tanzania cirkume 3 milion yari ante nun. Hominidi de la genero Paranthropus habitis la regiono plu kam 2 milion yari ante nun. Cirkume 2 000 yari ante nun, l'unesma populi bantua komencis arivar de regioni vicina. Komercisti de Persiana gulfo introduktis islamo en la litoro di la regiono dum la 8ma o 9ma yarcenti.

Vasco da Gama esis l'unesma Europano qua arivis en la regiono di nuna Tanzania, en 1498. Portugalani konquestis komplete la litoro di la regiono en 1525, ma ekpulsesis dal Arabi de Oman dum la 18ma yarcento. Sultano Seyyid Said establisis la chef-urbo di la regiono en Zanzibar en 1840. Il developis komercala chosei qui iris til central Afrika e Lago Tanganyika, e la regiono divenis centro por komerco di sklavi.

Flago di la Germana Estal Afrika.

De 1880 til 1919 Tanganyika divenis Germana kolonio. Germani establisis bazala skoli e licei en la regiono. Pos finir l'unesma mondomilito, Britaniani okupis la regiono en 1919 ed establisis Britaniana Estal Afrika. En 1928 li inauguris l'unesma ferovoyo di la regiono, Tabora-Mwanga. Britanian administrado duris til 1961.

La teritorio an la kontinento, nomizita Tanganyika, nedependanteskis en 1961. Julius Nyerere esis lua unesma prezidanto. Zanzibar nedependanteskis en 1963. Ye la 26ma di aprilo 1964 Tanganyika e Zanzibar unionesis por formacar Tanzania, e Nyerere divenis prezidanto dil unionita lando.

Nyerere establisis diktatoreso kun singla partiso, ed establisis diplomacala relati kun komunista landi, quale Populala Republiko di Chinia, Est-Germania e Sovietia. Korupteso esis abundeganta.[2]

La rejimo di singla partiso finis en 1985, kande eventis l'unesma plurapartisala elekto. Tamen, l'elekto vinkesis da Ali Hassan Mwinyi, de la partiso Chama Cha Mapinduzi, fondita da Nyerere. En 1990 kelka grupi en Zanzibar demandis plebicito pri la nedependantesko dil insulo, ma lia demandi neglijesis.

Malgre la nerektaji en l'elektala procedo, Benjamin William Mkapa elektesis prezidanto en 1995 e guvernis til 2005. En 2005 itere eventis elekti, e Jakaya Mrisho Kikwete asumis la prezidanteso.

Politiko

John Pombe Magufuli, prezidanto di Tanzania
Chefa ministro Kassim Majaliwa

Tanzania esas prezidantala republiko. La prezidanto - nune John Pombe Magufuli - esas ambe chefo di stato e chefo di guvernerio, ed elektesas dal populo por 5-yara periodo. Lu selektas ed indikas la chefa ministro inter la membri di Nacional Asemblitaro. La chefa ministro esas la chefo dil guvernerio en la Nacional Asemblitaro. Pos la 20ma di novembro 2015 esas Kassim Majaliwa.

La legifala povo konsistas ek la Nacional Asemblitaro, qua havas 250 membri qui elektesas dal populo por 5-yara periodo. La nuna konstituco ratifikesis en 1977.

La judiciala povo konsistas ek quar niveli, e kombinas l'autoritato di tradicionala tribuala legi, islamala legi e l'ordinara legaro Britaniana. Tanzania establisis specala korto por komercal aferi en 1999.

L'arkipelago Zanzibar esas mi-autonoma. Ol havas sua propra prezidanto e sua domo di reprezentanti, kun 50 membri qui elektesas dal populo por 5-yara periodo.

Geografio

Mapo di Tanzania.
La kratero di Ngorongoro.

Tanzania esas la 31ma maxim vasta lando del mondo. Lua surfaco equivalas aproxime olta di Nigeria. Ol kreesis de l'uniono dil anciena kontinentala stato Tanganyika kun l'anciena insulala stato Zanzibar.

La tereni esas montoza nord-weste de la lando. La maxim alta monto di Afrika, Kilimanjaro (havanta 5 895 metri di altitudo) jacas ibe. En nordo ed en westo jacas granda lagi: la Lago Viktoria - la maxim vasta lago di Afrika - an la nordala bordero kun Uganda, e la Lago Tanganyika - la maxim profunda de Afrika - an la westala bordero kun Demokratial Republiko Kongo. La maxim longa fluvio di la lando esas Ruvuma, longa de 800 km, qua formacas naturala frontiero kun Mozambik.

Norde del teritorio anke jacas la famoza kratero Ngorongoro, e la Nacionala Parko Serengeti. Cirkume 38% de lua surfaco protektesas en nacionala parki ed altra protektita arei.[3] Tanzania havas 16 nacionala parki,[4] altra forestala rezervi, ed anke rezervi por chaso.

La klimato varias multe en Tanzania. En l'alta regioni la mezavalora temperaturi esas 10ºC dum la vintro e 20ºC dum la somero, e rare esas min kam 20ºC. La maxim varma epoko eventas de novembro til februaro, kun mezavalora temperaturi inter 25ºC e 31 °C.

Ekonomio

Kultivo di teo en Tukuyu.
Mineyo di diamanto en Williamson.
 Precipua artiklo: Ekonomio di Tanzania

Agrokultivo reprezentas cirkume 75% de la TNP di Tanzania ed employas 75% de la laboro-povo. La maxim signifikiva produkturi por exportaco esas kafeo, kotono, spici, ed industriala produkturi. La lando havas multa naturala moyeni, exemple minerali, naturala gaso, e potencialo por turismo, qua kreskabas omnayare: en 2016, ol reprezentis 17,5% de la TNP di la lando.[5]

Tanzania esas la 3ma maxim granda produktero di oro en Afrika, dop Sudafrika e Ghana. L'exploto di naturala gaso en l'insuli Songo Songo komencis en 2004[6]. La gaso uzesas por produktar elektro en Dar-es-Salaam.

Laboro puerala esas frequa en la lando, note por puerini.[7] Puerini uzesas precipue en domala labori.

Demografio

Le Sukuma esas la maxim nombroza bantua grupo de Tanzania.
Le masai de Tanzania.

Segun la demografiala kontado di 2012, Tanzania havis 44 928 923 habitanti. La maxim multa (99%) esas Afrikani, di qui 95% esas populi Bantua, konsistanta ek plua kam 130 tribui. Altra rasala grupi e mestici esas 1%.[8] Inter la populi de etnio Bantua, le Sukuma, le Haya, le Nyakyusa, le Nyamwezi e le Chagga havas plu kam 1 milioni individui single. La maxim populoza urbi di Tanzania esas Dar-es-Salaam (plua kam 2 milion habitanti), Mwanza e Zanzibar (plua kam 400 000 habitanti single).

L'oficala linguo di la lando esas Swahilia. L'Angla linguo docesas en skoli, e l'Araba esas larje parolata.[8]

La religio kun maxima nombro di adepti esas Kristanismo (61,4%). Mohamedani esas 35,2%, praktikanti di lokala religii 1,8%, altri 0,2%, e sen religii esis 1,4% en 2010.[8].

Kulturo

La tradicioni di Tanzania esas precipue orala. La literaturo esas poka, e la libri esas kustoza. La maxim multa libri skribesas en l'Angla o la Swahilia. Shaaban Robert konsidereas "la patro di la literaturo en Swahilia". Altra notinda skriptisti esas Euphrase Kezilahabi, Gabriel Ruhumbika, Muhammed Saley Farsy, Faraji Katalambulla, Godfrey Mwakikagile, Mohamed Said, Abdulrazak Gurnah, profesoro Julius Nyang'oro, inter altri.

Pri muziko, la maxim populara stili esas lokala hip hop (konocita kom "bongo flava", kantata en swahilia linguo), rumba e reggae.

Futbalo-klubo Young Africans Sports Club - YASC.

La maxim populara sporto di Tanzania esas futbalo, quankam lando nulatempe partoprenis en la Mondala Kupo di Futbalo. Basketbalo e plu recente kriketo anke esas populara.

Referi

Commons
Commons
Commons havas kontenajo relatante a:
  1. Population Distribution by Administrative Areas, 2012 Population and Housing Census, National Bureau of Statistics, United Republic of Tanzania, 2013.
  2. Annabel Skinner. Tanzania & Zanzibar. p. 17.
  3. Indigenous People in Africa.: Contestations, Empowerment and Group Rights Loko di publikigo: Pretoria, Sudafrika. date 2014. Pagino/pagini: 57-
  4. Home. Tanzania National Parks. URL vidita ye la 16ma di oktobro 2014.
  5. (26ma di 2017) - Tanzania Tourist Arrivals Increase by 12.9% in 2016 to Reach 1,28 M - TanzaniaInvest - Tanzania Tourist Arrivals Increase by 12.9% in 2016 to Reach 1,28 M - TanzaniaInvest (en Angla). TanzaniaInvest
  6. Songo Songo gas to electricity project
  7. http://personal.lse.ac.uk/manacorm/tanzania.pdf
  8. 8,0 8,1 8,2 The World Factbook. CIA. URL vidita ye la 6ma di junio 2018.

Extera ligili


Nedependanta stati en Afrika
Aljeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centrafrika | Chad | Demokratial Republiko Kongo | Djibuti | Egiptia | Equatorala Guinea | Eritrea | Eswatini | Etiopia | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Ivora Rivo | Kabo Verda | Kamerun | Kenia | Komori | Kongo | Lesotho | Liberia | Libia | Madagaskar | Malawi | Mali | Maroko | Maurico | Mauritania | Mozambik | Namibia | Nigeria | Nijer | Ruanda | San-Tome e Principe | Senegal | Sierra Leone | Seycheli | Somalia | Sudafrika | Sudan | Sud-Sudan | Tanzania | Tunizia | Togo | Uganda | Zambia | Zimbabwe
Nesuverena teritorii
Ceuta | Kanarii | Madeira | Melilla | Ocidental Sahara | Mayotte | Reunion | Sokotra
Nedependo ne agnoskata
Somalilando | Puntlando